فصل اول
دو سؤال، دو مسیر
مسیر اول: امتیاز بازار چگونه ساخته میشود؟
کدام مقصد برای کالای من بازار مناسبتری دارد؟
مسیر دوم: کالای همسایه (بعدش چه کالایی؟)
چه کالاهایی به کالاهای فعلی من نزدیکاند و میتوانند گام بعدی باشند؟
این دو سؤال، دو تحلیل متفاوت میخواهند؛ برای همین اطلس آنها را جداگانه بررسی میکند.
در مرحلهٔ بعد، همین دو تحلیل روی سبد صادراتی تأییدشدهٔ شما اجرا میشود تا پیشنهادها متناسب با فعالیت خودتان باشند.
فصل دوم
مسیر اول: امتیاز بازار چگونه ساخته میشود؟
برای هر کالا و مقصد، چهار معیار بررسی میشود:
تقاضا
این کالا در بازار چقدر خریدار دارد و تقاضا برای آن چه روندی دارد؟
توان صادراتی
ایران در تولید و صادرات این کالا چقدر مزیت دارد و قیمت آن با بازار مقصد، چقدر تناسب دارد؟
شتاب
صادرات ایران به این بازار در سالهای اخیر چه روندی داشته است؟
تعرفه
آیا ایران در این بازار نسبت به رقبا از مزیت تعرفهای برخوردار است؟
این چهار معیار در کنار هم، میزان مناسببودن بازار را مشخص میکنند و امتیازی بین صفر تا صد میسازند.
این امتیاز «رتبه» یا «درصد سهم بازار» نیست؛ بلکه نشان میدهد فرصت موردنظر بر اساس دادههای موجود چقدر جذاب به نظر میرسد.
اگر داده یکی از معیارها در دسترس نباشد، آن معیار صفر نمیشود؛ وزن معیارهای موجود متناسب میشود و مشخص میکنیم امتیاز بر اساس چند معیار محاسبه شده است.
نبود داده به معنی نبودن فرصت نیست. اگر اطلاعات کافی در دسترس نباشد، اطلس بهجای حدسزدن یا ساختن یک امتیاز، محدودیت اطلاعات را صراحتا اعلام میکند.
فصل سوم
انواع فرصتها
مسیرهایی که صادرات ایران به آنها سابقه دارد و در دادههای موجود، قابل مشاهده است.
بازارهایی که از نظر شاخصهای صادراتی جذاباند، اما هنوز سابقه پررنگی از صادرات ایران به آنها دیده نمیشود و معمولاً ریسک بیشتری دارند.
فصل چهارم
مسیر دوم: کالای همسایه چگونه ساخته میشود؟
برای پیشنهاد کالای بعدی، فقط شباهت ظاهری کالاها ملاک نیست.
اطلس بررسی میکند چه کالاهایی در تجارت جهانی و در سبد بازرگانان ایرانی معمولاً در کنار یکدیگر صادر میشوند. به این ترتیب، کالاهایی که به تجربه و سبد فعلی شما نزدیکترند، شناسایی میشوند.
ایده ساده است: مثلاً اگر کشورها و بازرگانانی که پسته صادر میکنند، معمولاً کشمش، گیلاس یا مرکبات هم صادر کنند، این کالاها به هم نزدیکاند. بنابراین کسی که تجربه صادرات پسته دارد، احتمالاً برای صادرات کشمش آمادهتر است تا کالایی مانند شیر صنعتی.
اطلس این نزدیکی را از روی الگوهای واقعی صادرات پیدا میکند؛ هم در تجارت جهانی و هم در سبد صادراتی بازرگانان ایرانی.
در این بخش دو مفهوم مهم وجود دارد:
فاصله از سبد شما
نشان میدهد این کالا چقدر به سبد فعلی شما نزدیک است.
سطح محصول
نشان میدهد این کالا نسبت به سبد فعلی شما، در همان سطح است یا یک گام رو به جلو محسوب میشود.
اگر داده ایرانی کافی باشد، الگوی ایرانی اولویت دارد؛ اگر داده کافی نباشد، از الگوهای تجارت جهانی کمک میگیریم.
اگر داده کافی نباشد، یک رابطه را فقط بر اساس چند مشاهده، قطعی در نظر نمیگیریم.
فصل پنجم
تأیید سبد صادراتی شما
اطلس ابتدا بر اساس اطلاعات موجود، سبد صادراتی شما را پیشنهاد میدهد. انتخاب و تأیید نهایی با شماست.
بعد از تأیید سبد، اطلس دو نوع پیشنهاد به شما میدهد:
- مقاصد جدید برای کالاهایی که اکنون صادر میکنید
- کالاهای جدید که به سبد فعلی شما نزدیکاند و میتوانند یک گام رو به جلو باشند
سابقه شما و بازرگانان مشابه نیز، در صورت وجود، به دقیقتر شدن پیشنهادها کمک میکند.
تا کجا داده داریم
بیایید صادق باشیم؛ اطلس چقدر اطلاعات دارد؟
پیشنهادهای اطلس بر اساس دادههای موجود ساخته میشوند؛ بنابراین هرجا داده کافی نداشته باشیم، نتیجه را قطعی اعلام نمیکنیم.
دادههای گواهی مبدأ برای بعضی مسیرها، بهویژه مسیرهای زمینی و ترجیحی، پوشش بیشتری دارند؛ اما همه صادرات ایران را پوشش نمیدهند. بنابراین اگر یک مسیر یا نام یک بازرگان در این دادهها دیده نشود، نمیتوان نتیجه گرفت که چنین فعالیتی وجود نداشته است.
در این نسخه، اطلاعات مربوط به صادرات دریایی و برخی حوزهها، مانند انرژی نیز محدود است.
قاعده اطلس ساده است: داده داشته باشیم، تحلیل میکنیم؛ داده کافی نباشد، حدس نمیزنیم.